Strona główna
GeoŚląsk
Geośląsk - Geostanowiska
GeoŚląsk - linki
GeoPolska
GeoŚwiat
O serwisie
Mapa serwisu
 

GeoŚląsk :: Rzeźba górska

Autor: Renata DULIAS*

Odmienny typ rzeźby występuje w południowej części województwa, w Beskidach. Jej najbardziej uderzającą cechą jest zgodność z głównymi strukturami tektonicznymi, zarówno w przebiegu pasm górskich, jak i obniżeń między nimi. Beskidy, podobnie jak całe Karpaty, powstały w wyniku młodoalpejskich ruchów górotwórczych, we wczesnym i środkowym miocenie. Proces fałdowania zakończył się kilkanaście milionów lat temu.

Rzeźba Beskidów nawiązuje do zróżnicowanej odporności skał wchodzących w skład płaszczowiny śląskiej i magurskiej. Płaszczowina jest jednostką tektoniczną którą buduje system asymetrycznych fałdów, przemieszczonych na znaczną odległość (kilkunastu-kilkudziesięciu km) w poziomie, wzdłuż powierzchni odkłucia (nasunięcia). W obrębie płaszczowiny magurskiej skałami grzbietotwórczymi są wychodnie piaskowców magurskich. Z tych skał zbudowany jest Beskid Żywiecki i Makowski. W obrębie płaszczowiny śląskiej grzbiety są zbudowane z piaskowców godulskich i istebniańskich. Masywy Beskidu Śląskiego i Beskidu Małego właśnie tym skałom zawdzięczają zwartość i śmiałość form.

Stromy próg beskidzki, opadający w stronę Pogórza, ma charakter progu denudacyjnego, twardzielcowego. Obniżenia pomiędzy grzbietami powstały z reguły w obrębie mało odpornych na denudację łupków. Skutkiem cyklicznego wypiętrzania Beskidów stoki górskie są młode i strome, a ich profile mają schodkowy kształt. Wyróżnia się kilka poziomów: śródgórski (250-400 m nad dnami dolin), pogórski (120-200 m) i przydolinny (60-100 m). Wierzchowiny mają natomiast zaokrąglone, wyłagodzone kształty.

W plejstocenie i holocenie stoki Beskidów modelowane były przez procesy grawitacyjnych ruchów masowych (osuwiska), niekiedy o katastrofalnym przebiegu. Procesowi temu sprzyja naprzemianległe występowanie przepuszczalnych piaskowców i nieprzepuszczalnych łupków, które po nasiąknięciu wodą sprzyjały powstawaniu płaszczyzn poślizgu dla wyżej ległych warstw. Innym typem form są leje źródliskowe, gdzie wskutek wypływu wody i erozji wstecznej powstają strome stoki. W Masywie Pilska znane są np. osuwiska na stokach Lipowskiej, Rysianki, Romanki, w dolinie Straceńca czy Bystrej. W rzeźbie Beskidów wyróżniają się też skałki piaskowcowe i osuwiskowo-wietrzeniowe jaskinie.

* Renata DULIAS jest pracownikiem Katedry Geografii Fizycznej Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego.

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie tych plików. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności.
 
geoSILESIA    geoPARK    geoRÓŻNORODNOŚĆ    geoSTANOWISKO    geoTURYSTYKA    geoPARK    geoDIVERSITY    geoSITES    geoTOURISM    geoSILESIA