Strona główna
GeoŚląsk
Geośląsk - Geostanowiska
GeoŚląsk - linki
GeoPolska
GeoŚwiat
O serwisie
Mapa serwisu

Kopaliny :: Definicje i literatura

Zestawił: Ryszard CHYBIORZ

Kopalina to utwór geologiczny występujący wewnątrz skorupy ziemskiej lub na jej powierzchni, który może znaleźć opłacalne zastosowanie gospodarcze. Kopalina wydobyta ze złoża staje się surowcem mineralnym. Surowce mineralne ze względu na przeznaczenie dzielimy na: energetyczne, metaliczne, chemiczne, skalne (ilaste, okruchowe, zwięzłe) i inne (m.in. torfy, surowce skalne towarzyszące i odpadowe oraz solanki, wody lecznicze i termalne).

W województwie śląskim występują różne kopaliny: 1/ rudy molibdenowo-wolframowe z miedzią, związane z waryscyjskim magmatyzmem granitoidowym (dotychczas nieeksploatowane);  2/ górnokarbońskie złoża węgla kamiennego i metanu (eksploatowane); 3/ triasowe złoża rud cynku i ołowiu (obecnie nieeksploatowane); 4/ różnowiekowe złoża rud żelaza (obecnie nieeksploatowane); 5/ różnowiekowe złoża węgla brunatnego (obecnie nieeksploatowane); 6/ mioceńskie złoża soli, gipsów i siarki (obecnie nieeksploatowane); 7/ mioceńskie złoża gazu (eksploatowane); 8/ różnowiekowe surowce skalne: ilaste, okruchowe i zwięzłe (eksploatowane); 9/ torfy (eksploatowane); 10/ różnowiekowy kalcyt - szpat wapienny (obecnie nieeksploatowany) oraz 11/ solanki, wody lecznicze i termalne (eksploatowane). 

Złożem kopaliny wg ustawy "Prawo geologiczne i górnicze" jest takie naturalne nagromadzenie minerałów i skał oraz innych substancji stałych, gazowych i ciekłych, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą. Kopaliny dzieli się na podstawowe i pospolite. 

Do kopalin podstawowych zalicza się:
1) gaz ziemny, ropę naftową oraz jej naturalne pochodne, węgiel brunatny, węgiel kamienny i metan z węgla kamiennego;
2) kruszce metali szlachetnych, rudy metali (z wyjątkiem darniowych rud żelaza) i metale w stanie rodzimym, łącznie z rudami pierwiastków rzadkich i rozproszonych oraz pierwiastków promieniotwórczych;
3) apatyt, baryt, fluoryt, fosforyt, gips i anhydryt, piryt, siarkę rodzimą, sole potasowe i potasowo-magnezowe, sole strontu, sól kamienną;
4) azbest, bentonit, diatomit, dolomit, gliny biało wypalające się i kamionkowe, gliny i łupki ogniotrwałe, grafit, kaolin, kamienie szlachetne i ozdobne, kwarc, kwarcyt, magnezyt, miki, marmury i wapienie krystaliczne, piaski formierskie i szklarskie, skalenie, ziemię krzemionkową.

W rozumieniu ustawy "Prawo geologiczne i górnicze" wszystkie kopaliny występujące w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej są kopalinami podstawowymi.

Kopaliny niewymienione powyżej są kopalinami pospolitymi.

W  rozumieniu ustawy "Prawo geologiczne i górnicze" nie są kopalinami wody podziemne, z wyjątkiem solanek, wod leczniczych  i termalnych.

Solanka to woda o mineralizacji ogólnej wynoszącej co najmniej 35 g/dm3, której głównymi składnikami rozpuszczonymi są jony: chlorkowy Cl, sodowy Na+ i wapniowy Ca2+. Niektórzy autorzy wyróżniają grupę silnych solanek o mineralizacji powyżej 150 g/dm3.

Woda lecznicza
to woda mineralna i/lub swoista odznaczająca się stałością cech fizycznych i chemicznych (w granicach dopuszczalnych wahań), nie budząca zastrzeżeń pod względem sanitarnym i uznana za leczniczą przez Radę Ministrów, spełniająca co najmniej jeden z następujących warunków:

  • zawartość rozpuszczonych składników mineralnych stałych – nie mniej niż 1000mg/dm3,
  • zawartość jonu żelazawego – nie mniej niż 10 mg/dm3 (wody żelaziste),
  • zawartość jonu fluorkowego – nie mniej niż 2 mg/dm3 (wody fluorkowe),
  • zawartość jonu jodkowego – nie mniej niż 1 mg/dm3 (wody jodkowe),
  • zawartość siarki dwuwartościowej – nie mniej niż 1 mg/dm3 (wody siarczkowe),
  • zawartość kwasu metakrzemowego – nie mniej niż 70 mg/dm3 (wody krzemowe), 
  • zawartość radonu – nie mniej niż 74 Bq (wody radonowe),
  • zawartość dwutlenku węgla niezwiązanego – nie mniej niż 250 mg/dm3 (250-999 mg/dm3 wody kwasowęglowe, ≥ 1000 mg/dm3 szczawa).

Woda termalna (terma, cieplica, woda geotermalna) to woda lecznicza, swoista, woda podziemna mineralna lub zwykła, której temperatura na wypływie ze źródła lub odwiertu wynosi co najmniej 20°C. Inaczej: woda podziemna o podwyższonej temperaturze wykorzystywana lub nadająca się do wykorzystania jako nośnik energii (ogrzewnictwo, produkcja energii elektrycznej).

Kopalnia
, zakład górniczy stanowiący wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących do wydobywania kopaliny ze złoża; kopalnie odkrywkowe, w których kopaliny eksploatuje się z powierzchni ziemi (wydobycie np.: rud metali, węgla brunatnego, surowców skalnych); kopalnie podziemne (głębinowe), w których roboty górnicze są prowadzone w głębi ziemi (m.in.: rudy metali, węgiel kamienny, surowce skalne); kopalnie otworowe, w których eksploatację kopaliny prowadzi się w głębi ziemi, ale za pomocą otworów wiertniczych (ropa naftowa, gaz ziemny, siarka, sól kamienna); kopalnie podwodne, w których wydobywa się kopaliny zalegające na dnie rzek, jezior lub mórz (eksploatacja np. piasków, żwirów). Źródło definicji: www.encyklopedia.pwn.pl >>

  • DOWGIAŁO J., KLECZKOWSKI A.S., MACIOSZCZYT T., RÓŻKOWSKI A. (red. naukowa), 2002: Słownik hydrogeologiczny. Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.  
  • NIEĆ M. 1982: Geologia kopalniana. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
  • NIEĆ M. 2010: Złoże – kopalina – surowiec mineralny. Podstawowe terminy geologii gospodarczo-złożowej i potrzeba ich uwzględnienia w przepisach prawa geologicznego i górniczego. Przegląd Geologiczny, vol. 58, nr 8: 672-678.
  • PAŃCZYK M. (red.), 2010: Złoża kopalin. Aktualne problemy prac poszukiwawczych, badawczych i dokumentacyjnych. Biuletyn PIG - nr 439/1, Biuletyn PIG - nr 439/2.
Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie tych plików. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności.
 
geoSILESIA    geoPARK    geoRÓŻNORODNOŚĆ    geoSTANOWISKO    geoTURYSTYKA    geoPARK    geoDIVERSITY    geoSITES    geoTOURISM    geoSILESIA