Strona główna
GeoŚląsk
Geośląsk - Geostanowiska
GeoŚląsk - linki
GeoPolska
GeoŚwiat
O serwisie
Mapa serwisu
 

GeoŚląsk :: Podprowincja Niziny Środkowopolskie

Autor: Renata DULIAS*

Według Kondrackiego (2002) jednym z 8 makroregionów Nizin Środkowopolskich jest Nizina Śląska (318.5). Do trzech jej mezoregionów - Równiny Opolskiej, Płaskowyżu Głubczyckiego i Kotliny Raciborskiej - należy zachodnia część województwa śląskiego (patrz mapa).

Równina Opolska (318.57) wciska się klinem między Próg Woźnicki i Garb Tarnogórski. Wznosi się tu na wysokość 250 - 300 m n.p.m. stanowiąc część dorzecza Małej Panwi, która zresztą przepływa przez jej centralną część. Cały obszar systematycznie obniża się w kierunku zachodnim. W terminologii geomorfologicznej obszar ten nazywany jest Doliną Małej Panwi i uważany za część Wyżyny Śląskiej. Podłoże regionu stanowią mało odporne iły górnotriasowe. W ich obrębie zostało utworzone obniżenie, które w czwartorzędzie zostało zasypane grubą pokrywą osadów, głównie piaszczysto-żwirowych. Pod względem ukształtowania powierzchni jest to piaszczysta równina urozmaicona licznymi i wysokimi nawet na 20 m formami wydmowymi. Głównymi dopływami Małej Panwi są tu lewobrzeżna Stoła i prawobrzeżna Leśnica. Oprócz nich licznie występują małe cieki o płaskich i podmokłych dnach.

Największymi miejscowościami są Lubliniec, położony na granicy Równiny Opolskiej i Progu Woźnickiego oraz Miasteczko Śląskie, położone na granicy z Garbem Tarnogórskim. W centrum mezoregionu położone są Kalety. Przez region przechodzą główne szlaki kolejowe i drogowe (Opole-Częstochowa, Katowice-Poznań). W województwie śląskim prawie cała powierzchnia Równiny Opolskiej jest zalesiona (tzw. lasy lublinieckie). Znajdują się tu dwa rezerwaty przyrody: leśny „Hubert” w Dąbrówce oraz faunistyczny „Jeleniak-Mikuliny” w Piłce w gminie Koszęcin.

Płaskowyż Głubczycki (318.58) jest najbardziej na zachód wysuniętą częścią województwa śląskiego. Jest to prawie bezleśna, wysoko wzniesiona równina lessowa. Głębokie podłoże zbudowane jest z osadów mioceńskich, a na nich spoczywa gruba warstwa różnych genetycznie osadów czwartorzędowych - lodowcowych, wodnolodowcowych, jeziornych i eolicznych. W granicach województwa wysokości bezwzględne sięgają 220 - 260 m n.p.m. Na lessach, których miąższość wynosi tu nieraz kilka metrów wytworzyły się urodzajne gleby czarnoziemne będące podstawą dobrze rozwiniętego rolnictwa. Główną rzeką jest lewobrzeżny dopływ Odry Psina, zwana też Cyną i jej dopływ Troja. Powierzchnia płaskowyżu jest też rozczłonkowana suchymi dolinami. Jedynym, małym miastem są Krzanowice, z pozostałych miejscowości największe są Pietrowice Wielkie, Krzyżanowice i Rudnik. Powierzchnia Płaskowyżu pochylona jest ku Odrze i wyraźną krawędzią przechodzi w Kotlinę Raciborską.

Kotlina Raciborska (318.59) obejmuje dolinę górnej Odry oraz doliny jej prawobrzeżnych dopływów: dolny odcinek Rudy i środkowe odcinki Bierawki i Kłodnicy. Powierzchnia Kotliny obniża się od około 230 - 240 m n.p.m. na wschodzie do około 180 - 200 m n.p.m. w części zachodniej.

Kotlina Raciborska jest tektonicznym zapadliskiem przedkarpackim wypełnionym osadami neogeńskimi - iłami i piaskami. Lokalnie występują ich małe „wychodnie”. Głębsze podłoże stanowią piaskowce i łupki karbońskie. Na powierzchni występują jednak prawie wyłącznie osady czwartorzędowe. W północnej części Kotliny są to gliny zwałowe oraz piaski, żwiry i głazy związane ze zlodowaceniem Odry. Natomiast koło Pławniowic, Poniszowic, Byciny i Niewiesza występuje kilka małych płatów lessu z okresu ostatniego zlodowacenia. W środkowej części Kotliny, przede wszystkim na międzyrzeczu Rudy, Bierawki i Kłodnicy z piasków polodowcowych zostały uformowane różnych kształtów wydmy. Dolina Odry położona w południowej części mezoregionu ma prostolinijny bieg nawiązujący do rowu tektonicznego. W szerokim na 4 - 5 km dnie doliny (180 - 220 m n.p.m.) oraz na jej zboczach występuje kilka poziomów terasowych, wyżej rozciągają się fragmenty wysoczyzny morenowej. Rzeźba Kotliny Raciborskiej ma charakter przejściowy między rzeźbą niziną a wyżynną, stąd występują tu zarówno gliniaste wysoczyzny, jak i piaszczyste równiny.

Na północny-wschód od głównego miasta mezoregionu - Raciborza - występuje duży kompleks lasów zwanych lasami rudzkimi. Znaczna część mezoregionu wchodzi w obręb Parku Krajobrazowego „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”, w którym znajduje się rezerwat leśno-stawowy „Łężczok”. Drugim miastem Kotliny (w granicach województwa śląskiego) jest Kuźnia Raciborska. Wielkie połacie lasów w jej okolicach strawił pożar w 1992 r.

* Renata DULIAS jest pracownikiem Katedry Geografii Fizycznej Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego.

Zestawił: Ryszard CHYBIORZ / 07.2009

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie tych plików. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności.
 
geoSILESIA    geoPARK    geoRÓŻNORODNOŚĆ    geoSTANOWISKO    geoTURYSTYKA    geoPARK    geoDIVERSITY    geoSITES    geoTOURISM    geoSILESIA