Strona główna
GeoŚląsk
Geośląsk - Geostanowiska
GeoŚląsk - linki
GeoPolska
GeoŚwiat
O serwisie
Mapa serwisu

GeoŚląsk :: Opisy miejsc występowania minerałów w województwie śląskim

Autor: Eligiusz SZEŁĘG

BYTOM
GZW
Na hałdach kopalni „Miechowice” można natrafić na minerały żył hydrotermalnych: piryt FeS2, markasyt FeS2, anhydryt CaSO4, gips CaSO4•2H2O.
W syderytach ilastych spotyka się syderyt FeCO3, dolomit CaMg(CO3)2, ankeryt CaFe(CO3)2, baryt BaSO4, kalcyt CaCO3, kwarc SiO2.

ZŁOŻA Zn-Pb
W rejonie Bytomia istniało wiele kopalń cynku i ołowiu („Orzeł Biały” [niem. Bleischarley], „Marchlewski”, „Waryński”). Złoże zlokalizowane jest w obrębie triasowego dolomitu kruszconośnego. Kopalnie eksploatowały minerały rudne – siarczkowe: galenę PbS, sfaleryt ZnS (głównie w formie tzw. blendy skorupowej gdzie współwystępuje z wurcytem ZnS oraz w formie krystalicznej) jak również minerały strefy utleniania, tzw. galmany: cerusyt PbCO3, smithsonit ZnCO3, anglezyt PbSO4, hemimorfit Zn4Si2O7(OH)2•H2O, fosgenit Pb2CO3Cl2. Do rzadkości mineralogicznych zaliczyć można występujące w złożu jordanit Pb14As6S23 i gratonit Pb9As4S15. Z kopalni „Orzeł Biały” opisano wystąpienia vivianitu Fe3(PO4)2•8H2O i realgaru AsS.
 
CIESZYN

Okolice Cieszyna (Boguszowice, Puńców, Rudów) obfitują w wystąpienia skały magmowej żyłowej (subwulkanicznej lub hipabysalnej), nazwanej od nazwy miasta cieszynitem. Skała ta tworzy żyły oraz kominy magmy w obrębie skał osadowych Karpat Zewnętrznych. Jej głównymi składnikami są analcym Na2Al2Si4O12•2H2O (zeolit), kaersutyt NaCa2Mg4TiAl2Si6O22OHO (amfibol) oraz augit CaNaMgFeTi(Si,Al)2O6 (piroksen). W pustkach w cieszynicie można znaleźć kryształy analcymu osiągające wielkość do 2 cm.
 
CZĘSTOCHOWA
 
W rejonie Częstochowy (Gnaszyn, Kawodrza) istnieje wiele cegielni eksploatujących iły środkowej jury. W obrębie iłów występują kuliste lub dyskoidalne konkrecje syderytów ilastych. Głównym minerałem budującym konkrecje jest syderyt FeCO3. Wewnątrz wielu z nich znajdują się skamieniałości amonitów, małżów oraz roślin. Niektóre syderyty ilaste wysychając od środka tworzą tzw. konkrecje septariowe. Pierwszym minerałem, który krystalizuje na wyschniętych powierzchniach jest syderyt. Późniejszymi minerałami są baryt BaSO4, sfaleryt ZnS, galena PbS, kalcyt CaCO3, aragonit CaCO3, piryt FeS2, markasyt FeS2 oraz gips CaSO4•2H2O.
 
DĄBROWA GÓRNICZA-STRZEMIESZYCE

W starych nieczynnych łomach oraz kopalniach galmanów w pustakach w triasowym dolomicie kruszconośnym znajdowano kalcyt CaCO3, smithsonit ZnCO3 oraz hemimorfit Zn4Si2O7(OH)2•H2O.
 
KNURÓW

Na hałdach Kopalń Węgla Kamiennego „Szczygłowice” i „Dębieńsko” można znaleźć konkrecje septariowe w karbońskich syderytach ilastych osiągających średnice do 1,5 m. Podstawowymi minerałami konkrecji są dolomit CaMg(CO3)2 i ankeryt CaFe(CO3)2. Na nich narastają takie minerały jak: kwarc SiO2, baryt BaSO4, kalcyt CaCO3, sfaleryt ZnS, galena PbS, piryt FeS2, markasyt FeS2, chalkopiryt CuFeS2, milleryt NiS, siegenit CoNi2S4, anhydryt CaSO4, gips CaSO4•2H2O, minerały ilaste oraz substancje bitumiczne.
 
LIPIE ŚLĄSKIE (LISOWICE) K. LUBLIŃCA

W czynnej kopalni iłów górnego triasu przy cegielni w Lipiu Śląskim, znanej przede wszystkim ze znalezisk kości gadów, obecne są konkrecje wapienne, w których występują: kalcyt CaCO3, baryt BaSO4 oraz celestyn SrSO4. Znajdowane są tam również konkrecje pirytowe FeS2 oraz gagaty (kopalne drewno przepojone żywicą).
 
ŁAZY

W kopalni wapieni „Wysoka” w pustkach w obrębie amonitów kelowejskich (jura górna) występuje kalcyt CaCO3 oraz kwarc SiO2.
 
MIĘDZYRZECZE BIELSKIE K. BIELSKA-BIAŁEJ

W pobliżu miejscowości Międzyrzecze Bielskie znajduje się niewielki nieczynny łom, w którym odsłaniają się skały magmowe prowincji cieszyńskiej (cieszynity). Na kontakcie tych skał ze skałami osadowymi (wapienie) powstały skały zwane skarnami.

Głównym minerałem jest kalcyt CaCO3 ale najciekawszymi minerałami skarnu są pektolit NaCa2Si3O9H, datolit CaBSiO4OH, analcym Na2Al2Si4O12•2H2O, baryt BaSO4, natrolit Na2Al2Si3O10•2H2O, stroncjanit SrCO3 i apofyllit KCa4Si8O20FOH•8H2O.
 
MIKOŁÓW

W obrębie triasowego wapienia muszlowego w kamieniołomie Mikołów-Mokre obecne są utwory krasowe z dobrze wykształconymi kryształami kalcytu CaCO3.
 
PSZÓW K. RYBNIKA

W nieczynnych kopalniach trzeciorzędowych gipsów znajdowano automorficzne kryształy gipsu CaSO4•2H2O, siarkę S, baryt BaSO4 oraz celestyn SrSO4. Obecnie lokalizacja o znaczeniu historycznym.
 
SIEWIERZ

W kopalni dolomitów triasowych i dewońskich „Dziewki”, w pustkach i żyłach w skale występują kryształy dolomitu CaMg(CO3)2 i kalcytu CaCO3.
 
SOSNOWIEC

Na hałdach sosnowieckich kopalń węgla kamiennego („Kazimierz-Juliusz”, „Milowice”, „Niwka”, „Porąbka-Klimontów”, „Sosnowiec”) można znaleźć minerały towarzyszące pokładom węgla kamiennego. Jedne są rozproszone w obrębie skał otaczających pokłady lub w samym węglu, inne występują w formie żył hydrotermalnych tnących starsze skały lub w obrębie konkrecji septariowych w syderytach ilastych.

Typowym minerałem tworzącym konkrecje lub pojedyncze kryształy w obrębie węgla i skał otaczających jest piryt FeS2. Często tworzy bardzo skomplikowane formy lub kryształy szkieletowe. Do rzadkości należą kryształy zdeformowane oraz obrośnięte kryształami markasytu FeS2.

Głównymi minerałami żył hydrotermalnych są dolomit CaMg(CO3)2 i ankeryt CaFe(CO3)2. Młodsze od nich, wypełniające wolne przestrzenie, są: baryt BaSO4, kalcyt CaCO3 i gips CaSO4•2H2O. Minerały rudne występujące w żyłach to: piryt FeS2, markasyt FeS2, sfaleryt ZnS, chalkopiryt CuFeS4 oraz galena PbS.

W konkrecjach septariowych w obrębie syderytów ilastych można napotkać syderyt FeCO3, dolomit CaMg(CO3)2, ankeryt CaFe(CO3)2, baryt BaSO4, kalcyt CaCO3, kwarc SiO2, chalkopiryt CuFeS4, piryt FeS2, markasyt FeS2, sfaleryt ZnS, galenę PbS oraz minerały ilaste.
 
TARNOWSKIE GÓRY

W Tarnowskich Górach i okolicy (Bobrowniki, Radzionków, Sucha Góra) istniało wiele kopalń cynku i ołowiu, które na początku swojej działalności pozyskiwały srebro z rudy cynkowo-ołowiowej. Do dziś można zwiedzić zabytkową kopalnię w Tarnowskich Górach oraz Sztolnię Czarnego Pstrąga.

Złoże występuje w obrębie triasowego dolomitu kruszconośnego. Głównymi minerałami rudnymi złoża są galena PbS, sfaleryt ZnS i wurcyt ZnS (blenda skorupowa). Towarzyszą im piryt FeS2, markasyt FeS2 i kalcyt CaCO3. W strefie wietrzenia występują: cerusyt PbCO3, smithsonit ZnCO3, hemimorfit Zn4Si2O7(OH)2•H2O, anglezyt PbSO4 oraz aragonit ołowionośny – tarnowicyt (Ca,Pb)CO3, którego nazwa zwyczajowa pochodzi od dawnej nazwy Tarnowskich Gór – Tarnowice (niem. Tarnowitz), gdzie minerał ten został po raz pierwszy opisany.
 
WISŁA

W kopalni piaskowców w Wiśle-Obłaźcu występują niewielkiej miąższości żyły hydrotermalne, których głównym składnikiem jest kalcyt CaCO3. W pustych przestrzeniach można znaleźć skupienia kryształów pirytu FeS2 przypominające kulki lub jeże. Niektóre piryty uległy deformacji i utworzyły kryształy słupkowe. Obecne są również pseudomorfozy goethytu FeOOH po pirycie. W obrębie żył występują również: baryt BaSO4, kwarc SiO2 oraz substancje bitumiczne.
 
 

Zestawił: Ryszard CHYBIORZ / 09.2009
 

 
Możesz dodać własną stronę lub artykuł o minerałach i skałach województwa śląskiego oraz przesłać ich zdjęcia i/lub opis.
Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie tych plików. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności.
 
geoSILESIA    geoPARK    geoRÓŻNORODNOŚĆ    geoSTANOWISKO    geoTURYSTYKA    geoPARK    geoDIVERSITY    geoSITES    geoTOURISM    geoSILESIA