Strona główna
GeoŚląsk
Geośląsk - Geostanowiska
GeoŚląsk - linki
GeoPolska
GeoŚwiat
O serwisie
Mapa serwisu
 Strona główna » GeoPolska » Georóżnorodność i geoturystyka » Definicje i klasyfikacje

Geostanowiska :: Definicje i klasyfikacje

Zestawił: Ryszard CHYBIORZ

Geostanowiska (ang. geosites, niem. geotope) to szczególnie wartościowe stanowiska geologiczne mające znaczenie dla zrozumienia historii Ziemi (Knapik i in., 2007). Są one naszym dziedzictwem geologicznym i kulturowym wiążącym się z problematyką ochrony georóżnorodności, nauką, edukacją i geoturystyką.

Georóżnorodność (ang. geodiversity) definiuje się jako naturalne zróżnicowanie powierzchni Ziemi, obejmujące formy i systemy geologiczne, geomorfologiczne, glebowe i wód powierzchniowych, powstałe w wyniku procesów naturalnych (endo i egzogenicznych), miejscami o różnym wpływie antropogenicznym (Kozłowski i in., 2004; Zwoliński, 2004). 

Geoturystyka to dział turystyki poznawczej i/lub nastawionej na przeżycia, bazującej na poznawaniu obiektów i procesów geologicznych oraz doznawaniu w kontakcie z nimi wrażeń estetycznych (Słomka, Kicińska-Świderska 2004). 



Stanowiska geologiczne były pierwszymi obiektami jakie podlegały prawnej ochronie. Nazywano je wówczas zabytkami przyrody nieożywionej (Małkowski 1928, Alexandrowicz 1978, Gonera 2005).

Jakubowski (2003, 2004) wyróżnia dwie kategorie zabytków przyrody nieożywionej: (1) nieruchome dziedzictwo geologiczne (nieruchome zabytki przyrody nieożywionej), nierozerwalnie związane z otaczającym środowiskiem i chronione in situ oraz (2) ruchome dziedzictwo geologiczne (ruchome zabytki przyrody nieożywionej), chronione ex situ w przestrzeni muzealnej.

Obiekty przyrody nieożywionej występują nie tylko w naturalnym środowisku przyrodniczym (na powierzchni Ziemi, pod powierzchnią, pod wodą) i w środowisku przekształconym antropogenicznie (kopalnie, kamieniołomy, przekopy, hałdy), ale także w wytworach kultury materialnej człowieka (budowle i elementy wyposażenia, kamienie szlachetne i ozdobne) i muzeach (min. przyrodniczych, geologicznych i górniczych). Małe obiekty  eksponowane są na giełdach minerałów, skał i skamieniałości (Słomka i in. 2006; Otęska-Budzyn, 2007).

J. Urban (Instytut Ochrony Przyrody PAN Kraków) definiuje stanowisko geologiczne (geostanowisko, geosite, geotop) jako fragment skorupy ziemskiej lub jej powierzchni, który możemy uznać za dziedzictwo = zabytek przyrody nieożywionej ("twór naturalny lub zjawisko mające charakter trwały, posiadający cechy jedynego w swoim rodzaju dokumentu naukowego" - Małkowski 1925).

W aplikacji internetowej "Centralny Rejestr Geostanowisk Polski" czytamy, że "Geostanowiska są naszym dziedzictwem geologicznym wiążącym się z problematyką ochrony georóżnorodności, ważnym również z punktu widzenia nauki, kultury i historii".

Geostanowiska powinny spełniać następujące funkcje (Koźma, 2004):
– ochronną, mającą na celu zachowanie stanowisk w stanie możliwie nienaruszonym;
– naukową, stając się obiektem badań różnych dyscyplin nauk geologicznych;
– edukacyjno–dydaktyczną w dziedzinie nauk o Ziemi;
– turystyczną, pozwalającą uzyskać samofinansowanie obiektów i wnoszącą wkład w ekonomiczny rozwój regionu.

Uwaga!!! Zwiedzanie stanowisk geologicznych może być niebezpieczne dla życia lub zdrowia. Twórcy serwisu nie biorą odpowiedzialności za ewentualne wypadki zaistniałe podczas ich zwiedzania. Wstęp do niektórych obiektów jest zabroniony, inne można zwiedzać tylko z udostępnionych miejsc lub po uzgodnieniu z prawnym właścicielem.


Współcześnie tradycyjne określenie „ochrona przyrody nieożywionej (ang. inanimate nature protection) zajmuje termin geoochrona (ang.  lub geoconservation). Geoochrona polega na zachowaniu georóżnorodności, jej ważnych i podstawowych cech ekologicznych oraz wartości odziedziczonych. Należą one do dziedzictwa geologicznego (ang. geoheritage) rozumianego jako składniki przyrodniczej georóżnorodności, które mają znaczącą wartość dla ludzi, badań naukowych, edukacji, estetyki, inspiracji, kulturalnego rozwoju oraz miejsc ważnych ze względów społecznych (Alexandrowicz  2007).

Uniwersalnym terminem jest dziedzictwo Ziemi (ang. Earth Heritage), które według raportu IUCN (Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody UNESCO) należy rozumieć jako dziedzictwo skał, gleb i form rzeźby oraz ich zapis w historii Ziemi, który powinien pozostać nienaruszony (Alexandrowicz  2007).

Ochrona prawna dziedzictwa geologicznego, niezależnie od kategorii, pozwala na zabezpieczenie unikatowych często form lub zjawisk. Służy również zachowaniu różnorodności flory i fauny, nierozerwalnie związanej z elementami abiotycznymi przyrody (Otębska-Budzyn 2007).

Pod koniec lat 80. ubiegłego wieku, z inicjatywy geologów z Europy Zachodniej, powstała organizacja o nazwie Grupa Robocza na rzecz Ochrony Obiektów Abiotycznych, która przekształciła się w Europejskie Stowarzyszenie na rzecz Ochrony Dziedzictwa Geologicznego – ProGEO (European Association for Conservation of Geological Heritage) (Otęska-Budzyn 1994).

Z inicjatywy ProGEO i Międzynarodowej Unii Nauk Geologicznych (IUGS) powstał projekt GEOSITES (Wimbledon 1999). Projekt został rozpoczęty w 1996 r., a celem  jego działań jest inwentaryzacja, a następnie selekcja i starania o objęcie prawną ochroną lub też podnoszenie statusu prawnego europejskich stanowisk i krajobrazów, ważnych z punktu widzenia nauk o Ziemi (Wimbledon 1996). Międzynarodowy rejestr geostanowisk funkcjonuje na serwerze Geological Survey of Sweden w Uppsali. 

Polski bank GEOSITES został wykonany pod redakcją prof. dr hab. Zofii Alexandrowicz w Instytucie Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Jego streszczenie jest opublikowane w Nature Conservation vol. 62 (5), 2006, a wersja internetowa dostępna jest na serwerze w IOP PAN w Krakowie.

W 2004 r. IUGS postanowił stworzyć nową jednostkę do upowszechniania dziedzictwa geologicznego i zaczął wspierać inicjatywy powstawania Europejskiej Sieci Geoparków (ang. European Geoparks Network - EGN) i Globalnej Sieci Geoparków (ang. Global Geoparks Network - GNG), której patronuje UNESCO. Obecnie geoparki są najważniejszą międzynarodową kategorią ochrony walorów geologicznych. 

W Polsce pierwszym obszarem wyróżnionym certyfikatem Geopark Krajowy był Łuk Mużakowa (21.X.2009), który od 17.IX.2011 roku posiada certyfikat Geoparku Europejskiego.
 
W 2010 roku został udostępinony on-line Centralny Rejestr Geostanowisk Polski. Rejestr prowadzony jest przez Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie.

W 2011 roku otwarto Centrum Geoedukacji w Kielcach.

Główne kierunki działań w zakresie ochrony georóżnorodności i edukacji ekologicznej na lata 2008-2015 znajdują się w materiałach Ministerstwa Środowiska.


Klasyfikacje geostanowisk 


Niektóre geostanowiska są, lub  mogą stać się po odpowiednim wypromowaniu i uprzystępnieniu przedmiotem zainteresowania turystycznego, czyli obiektem geoturystycznym. Procesy geologiczne zachodzące współcześnie nazywane są zjawiskiem geoturystycznym. Obiekty i zjawiska geoturystyczne tworzą wspólną kategorię atrakcji geoturystycznych (Geoturystyka - czasopismoMigoń, 2012).

Połączenie atrakcji geoturystycznych specjalnie zorganizowanymi i oznakowanymi ścieżkami dydaktycznymi pozwala zainteresować turystów budową geologiczną danego regionu (Jezierski 2009, Przegląd Geologiczny 2008-08/1, Przegląd Geologiczny 2010-09/1, Przegląd Geologiczny 2011-04).


Elementarz geoturystyki wg Krzysztofa Miśkiewicza



Data dodania: kwiecień 2009 | Data aktualizacji: 6 stycznia 2013

Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie tych plików. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności.
 
geoSILESIA    geoPARK    geoRÓŻNORODNOŚĆ    geoSTANOWISKO    geoTURYSTYKA    geoPARK    geoDIVERSITY    geoSITES    geoTOURISM    geoSILESIA