Strona główna
GeoŚląsk
Geośląsk - Geostanowiska
GeoŚląsk - linki
GeoPolska
GeoŚwiat
O serwisie
Mapa serwisu
 

Geostanowiska :: Klasyfikacje

Zestawił: Ryszard CHYBIORZ

Istnieją różne klasyfikacje geostanowisk, wśród których do najbardziej popularnych należy podział według ilustrowanych przez nie dziedzin nauk o Ziemi na: strukturalne, petrologiczne, geochemiczne, mineralogiczne, paleontologiczne, hydrogeologiczne, sedymentologiczne, gleboznawcze i geomorfologiczne (Knapik i in., 2007).

W Polsce, w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, istnieją następujące kategorie ochrony:

  • formy ochrony obszarowej: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000,
  • formy ochrony indywidualnej: pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów.
Formy przyrody nieożywionej mogą być chronione, bezpośrednio lub pośrednio, we wszystkich wymienionych kategoriach z wyjątkiem ostatniej.

Jednak szczególnie istotne z punktu widzenia geoochrony są pomniki przyrody nieożywionej (skałki, głazy narzutowe, jaskinie, źródła, wodospady), stanowiska dokumentacyjne (odsłonięcia, jaskinie) i niektóre zespoły przyrodniczo-krajobrazowe (Otęska-Budzyn, 2007). Są one odpowiednikiem stanowisk o szczególnej randze naukowej - SSSI (Sites of Special Scientific Intereset) w ustawodawstwie angielskim (Wimbledon, 1999).

Stanowiska dokumentacyjne przyrody nieożywionej na Mapach geologiczno-gospodarczych Polski w skali 1:50 000 sklasyfikowano według trzech kryteriów: wieku, genezy i wartości (Grabowski, Sikorska-Maykowska, 2000). 

Klasyfikacja stanowisk dokumentacyjnych przyrody nieożywionej według wieku:

  1. stanowiska osadów paleozoicznych;
  2. stanowiska osadów mezozoicznych;
  3. stanowiska osadów kenozoicznych;
  4. stanowiska osadów różnowiekowych.

Klasyfikacja stanowisk dokumentacyjnych przyrody nieożywionej według genezy:

  1. stanowiska będące wynikiem dominacji procesów erozyjnych – odsłonięcia i profile osadów w dolinach rzecznych (erozja rzeczna) lub na wybrzeżu klifowym oraz niektóre formy rzeźby, jak wąwozy (erozja rzeczna, spłukiwanie), jaskinie w piaszczystych skałach osadowych (erozja wód podziemnych), wygłady lodowcowe i głazy narzutowe (erozja lodowcowa);
  2. stanowiska będące wynikiem dominacji procesów denudacyjnych – odsłonięcia zlokalizowane w grzbietowych partiach wzniesień i wzgórz (wietrzenie) oraz ostańce denudacyjne (wietrzenie w skałach węglanowych, także rozpuszczanie);
  3. stanowiska będące wynikiem dominacji procesów akumulacyjnych – czwartorzędowe formy rzeźby: moreny (akumulacja lodowcowa) oraz wydmy (akumulacja eoliczna);
  4. stanowiska będące wynikiem dominacji procesów krasowych – to formy rzeźby związane z erozją krasową skał węglanowych (jaskinie, leje krasowe) oraz źródła krasowe;
  5. stanowiska będące wynikiem dominacji procesów osuwiskowych – są reprezentowane przez osuwiskowe formy rzeźby wykształcone w piaszczystych skałach osadowych (osuwiska, rozpadliny) oraz przez odsłonięcia powstałe w wyniku takich procesów;
  6. stanowiska będące wynikiem działalności człowieka – to głównie odsłonięcia i profile różnych osadów w czynnych bądź nieczynnych wyrobiskach oraz nieczynne kamieniołomy (z zachowanymi profilami ścian) i kopalnie;
  7. stanowiska będące wynikiem różnych procesów (poligenetyczne) – stanowiska, w których nie można jednoznacznie określić dominującego procesu geologicznego.

Klasyfikacja stanowisk dokumentacyjnych przyrody nieożywionej według wartości:

  1. o walorach głównie naukowo-dydaktycznych, reprezentowane przede wszystkim przez odsłonięcia i profile osadów:
    1. odsłonięcia o wartości paleontologiczno-stratygraficznej;
    2. odsłonięcia o wartości stratygraficzno-litologicznej;
    3. odsłonięcia o wartości sedymentologicznej lub tektonicznej;
    4. odsłonięcia o wartości paleogeograficznej;
    5. odsłonięcia o wartościach ogólnonaukowych.
  2. o walorach głównie turystyczno-krajoznawczych, reprezentowane przez formy rzeźby lub zespoły: ostańce denudacyjne i denudacyjno-krasowe; jaskinie; zapadliska i leje krasowe; osuwiska; wąwozy; moreny; wydmy; wyrobiska poeksploatacyjne i kamieniołomy; wodospady; źródła.
W aplikacji internetowej Centralny Rejestr Geostanowisk Polski stanowiska można przeszukiwać wg:
 
A/ typu obiektu:
  1. elementy rzeźby - formy akumulacji,
  2. elementy rzeźby - formy denudacyjne,
  3. inne (formy skalne, głazy narzutowe, jaskinie, klify, kratery meteorytowe, osuwiska, pustynie, torfowiska, uwały i inne), 
  4. obiekty wodne (wodospady, wywierzyska, źródła i inne),
  5. odsłonięcia geologiczne sztuczne,
  6. odsłonięcia geologiczne naturalne,
  7. pozostałości górnictwa,
  8. stanowiska paleontologiczne,
  9. stanowiska interesujących minerałów i skał.
B/ rangi obiektów:

     1. międzynarodowa,
     2. krajowa,
     3. regionalna,
     4. lokalna. 

a także statusu ochrony (chroniony, na obszarze chronionym, nie określony, poza obszarem chronionym, rekomendowany do ochrony), stanu zachowania (nie określony, niezadowalający, wymaga prac konserwacyjnych, wymaga prac zabezpieczających, zadowalający), położenia (na szlaku turystycznym, na terenie parku, na uboczu, w pobliżu szlaku turystycznego) i dostępności (dostęp utrudniony, łatwo dostępny, niedostępny, trudno dostępny, wymagający specjalistycznego sprzętu).


Data dodania: kwiecień 2009 | Data aktualizacji: 6 stycznia 2013
Ta strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie tych plików. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności.
 
geoSILESIA    geoPARK    geoRÓŻNORODNOŚĆ    geoSTANOWISKO    geoTURYSTYKA    geoPARK    geoDIVERSITY    geoSITES    geoTOURISM    geoSILESIA